Archive for 22/05/2014

De vraag van de week (18)   Leave a comment

verkiezingen

Dinsdagnamiddag zat ik bij de kapper, wiens radio steevast staat afgestemd op Studio Brussel. Blijkbaar heeft een zekere Vincent Byloo daar een kortlopend verkiezingsprogramma waarin bepaalde partijen en politici een soort van forum krijgen. Hij heeft ook een soort van kwebbelende sidekick (Linde Merckpoel?) die blijkbaar de straat optrekt om interviews te doen (veelal met jonge mensen), die hun licht mogen laten schijnen op de politiek. Afgaande op wat ik hoorde zal die lichtbron zeker niet meer zijn dan een doodgewone spaarlamp. Aan het accent van de interviewees te horen zat men overduidelijk in de provincie Limburg. Op de vraag ‘Op welke partij ga je stemmen?’ zei één iemand ‘Ik ga vermoedelijk blanco’ stemmen’. Waarop olijke Linde (zonder dat ze daarin werd tegengesproken) uitpakte met de geniale repliek ‘Maar allez, als je blanco stemt wordt die stem bij de meerderheid geteld … dat weet je toch!’ Vandaar de vraag van deze week ‘Waarom komen blanco stemmen NIET bij meerderheid terecht?’

Een journalist van De Morgen heeft het eens eenvoudig proberen te verduidelijken. Centraal in de discussie over het belang van de blancostem staat het feit dat ze (samen met de foutstemmen) deel uitmaken van de totale neergelegde stem, maar een aparte categorie uitmaken, namelijk die van de ‘ongeldige stemmen’. Omdat ze ongeldig zijn, worden ze ook niet meegenomen voor de zetelverdeling. Het klinkt misschien vreemd, maar precies omdat ze niet worden meegenomen, zijn ze relevant. Het stemmenaandeel van elke partij wordt immers berekend op basis van het totaal aantal ‘geldig’ uitgebrachte stemmen. Hoe meer blanco- en foutstemmen, hoe kleiner dat aantal geldig uitgebrachte stemmen. En dat heeft een pervers effect op de stemmenaandelen van de grootste en kleinste partijen. We maken dit concreet aan de hand van een eenvoudig cijfervoorbeeld. We plaatsen twee situaties naast elkaar. In de eerste situatie worden 535.000 stemmen uitgebracht, als volgt verdeeld: partij A ontving 150.000 stemmen (28 procent van de totale uitgebrachte stem), B kreeg 140.000 stemmen (26 procent), C kreeg 90.000 stemmen (17 procent), D kreeg 60.000 stemmen (11 procent), E 50.000 stemmen (9 procent), F 30.000 stemmen (6 procent) en G 15.000 stemmen of 3 procent van alle uitgebrachte stemmen. In deze situatie is de totale ongeldige stem gelijk aan nul. In een tweede situatie is 7 procent van alle uitgebrachte stemmen ‘ongeldig’ (dat zijn omgerekend 35.000 stemmen), evenredig over alle partijen verdeeld. In deze situatie daalt het aantal geldig uitgebrachte stemmen dus naar 500.000. Dat levert volgende relatieve stemmenaandelen op: 29 procent voor de grootste partij (net geen procent meer dus) en 2 procent voor de kleinste partij (net geen procent minder dus). Voor alle andere partijen zit de winst of het verlies ergens tussen die twee extremen. Afhankelijk van het aantal partijen en uitgaande van een evenredige verdeling van de blancostem over al die partijen, levert de blancostem dus een extra voordeel op voor de grootste partij(en) en blijkt ze nadelig voor de kleinste partijen. Niet alleen werkt het zetelverdelingssysteem zo in het voordeel van de grootste partij en in het nadeel van de kleinste. Het is evident dat als een partij in het geval van de regionale en federale verkiezingen al moet spartelen om de provinciale kiesdrempel van 5 procent te behalen, ze onmogelijk baat kan hebben bij veel ongeldige stemmen. De blancostem kan er in extremis voor zorgen dat kleine partijen onder de kiesdrempel zakken (want ook hier wordt de totale geldig uitgebrachte stem gehanteerd). En omdat met die partij sowieso geen rekening meer gehouden moet worden bij de zetelverdeling is dat (opnieuw) in het voordeel van de grootste partij(en). Conclusie: ‘Wie blanco stemt, stemt mee met de meerderheid’ is dus een cliché dat een serieuze grond van waarheid bevat. Maar enkel als je er uitdrukkelijk bij zegt dat kleine partijen er alle baat bij hebben dat blancostemmers hun kant kiezen. Zij moeten namelijk meer moeite doen dan de traditionele grote partijen met een serieuze achterban.

Posted 22/05/2014 by ambijans in Algemeen, Politiek