Archive for 28/06/2014

De vraag van de week (23)   Leave a comment

donder en bliksem

Je hebt mensen die dol zijn op zon, zee √©n strand, maar ik ken er ook een hele hoop die kicken op winterse temperaturen. Zij vinden het niet erg dat het een keer goed regent, hagelt, dondert of bliksemt. Ik plaats mezelf liever in die eerste groep eerlijk gezegd, al heb ik geen schrik voor donder en bliksem. Wie de afgelaste Pukkelpopeditie van 2011 heeft overleefd, kan wel wat hebben. ūüėČ Al ben ik w√©l nooit een grote fan geweest van regen. Als ik ergens naartoe moet en ik weet vooraf dat er kans is op een fikse bui, dan heb ik meestal zin om er meteen de brui aan te geven. En ja, ik¬†heb in mijn leven al flink veel regen op m’n hoofd gevoeld. Er moet toch een zeker trauma uit zijn voortgevloeid als ik het zo bekijk! De vraag van deze week luidt heel eenvoudig als volgt: ‘Hoe gevaarlijk zijn donder en bliksem eigenlijk?’

Onweer is altijd gevaarlijk! Zeker in¬†een open veld. Je weet nooit wanneer de bliksem ergens inslaat. Volgens de Amerikaanse weerdienst kan er 16 km verschil zitten tussen de regen en de inslag. Dus zodra je de donder hoort, is het al gevaarlijk buiten. Om te bepalen hoe ver de bliksem verwijderd is, kan men het aantal seconden tellen tussen het zien van de bliksem en het horen van de donder. Elke 3 seconden staat voor ongeveer 1 km afstand. De bliksem zelf is al een groot gevaar voor de omgeving vanwege de enorme snelheid waarmee de bliksem kan inslaan. Aan de helwitte kleur – soms voor het oog tegen het blauwe aan –¬†geeft aan dat de bliksem een hele hoge temperatuur heeft die kan oplopen tot wel 30.000 graden, veel heter dan de oppervlakte van de zon. Vrijwel alle dingen geleiden stroom beter dan lucht dat doet. Daarom zal de bliksem bij voorkeur via bijvoorbeeld bomen en hoge gebouwen stromen. Ook ijzeren hekwerken of water zijn goede geleiders. De blikseminslag veroorzaakt echter ook een gevaar door het potentiaalverschil in de grond (dus zodra jouw voeten of de poten van vee iets uit elkaar staan, is er potentiaalverschil en kun je getroffen worden via de grond).¬†Als vuistregel geldt dat de bliksem door een hoog object wordt “aangetrokken” in een gebied met een straal van ca. 1/3 van de hoogte van het object. In een woestijn zal de bliksem juist het laagste punt opzoeken. Het zand is namelijk een zeer slechte geleider en de bliksem zal dus het punt opzoeken waar zo min mogelijk zand hoeft te worden doorkruist om bij het grondwater te komen.

Door “de kooi van Faraday” is men relatief veilig in een metalen auto met gesloten dak. Ook een metalen afsluitbare boot kan als een kooi van Faraday werken wanneer men in de kajuit zit. De meeste pleziervaartuigen zijn overigens niet van metaal maar van kunststof, terwijl ze wel een metalen mast hebben en daarmee zeer onveilig bij onweer. Een blikseminslag kan de kiel doen scheuren. Zwemmers dienen direct het water te verlaten. In een huis ben je ook redelijk veilig, mits je niet in de buurt van koperen leidingen of elektrische kabels bent. De kans dat je geraakt wordt door de bliksem is gemiddeld 1 op 2 miljoen. In gebieden met veel onweer (de tropen bijvoorbeeld) is de kans groter. Wanneer men buitenshuis verrast wordt door onweer kan men het beste uit de buurt van hoge punten blijven en ook vooral zorgen dat men zelf niet het hoogste punt is. In het open veld kan men het beste gehurkt en ineengedoken gaan zitten met de voeten tegen elkaar aan. Niet gaan liggen! Aangezien bomen de bliksem aantrekken, is schuilen onder een boom zeer gevaarlijk.¬†Stroom loopt altijd aan de buitenkant van een voorwerp, nooit door de kern. Dus langs de buitenkant van een kabel, langs de bast van de boom. De groeven in de stam houden makkelijk water vast. Dat houdt in dat bomen met een grove bast heel makkelijk bliksem aantrekken. Acacia‚Äôs zijn wat dat betreft berucht. Maar ook eiken zijn gevaarlijk. In het verleden werden wat verder weg van een boerderij eiken geplant die men fors liet uitgroeien en die dienden als een eerste vorm van bliksemafleiders. In Duitsland zegt men: ‘Eichen sollst¬†du weichen und Buchen sollst du¬†suchen. (Eiken moet je ontwijken en beuken moet je zoeken.) Een beuk heeft een gladde bast en de stam wordt door het dichte bladerdek bijna nooit nat. De kans dat een bliksem dan inslaat zou kleiner zijn. Ook beuken trekken, in tegenstelling tot wat sommige volkswijsheden en weerrijmpjes beweren, de bliksem wel degelijk aan! Neem het risico nooit! Slaat een bliksem eenmaal in dan kookt een boom binnen √©√©n seconde en wordt de sapstroom ineens stoom. En dat zet met een enorme knal uit. Soms worden zijtakken en stukken hout tot wel 400 meter weggeslingerd en dat veroorzaakt als het verkeerd gaat een hoop ellende. Zeker als je beseft dat een flinke zijtak al gauw zo‚Äôn 500 kilo weegt. Dus blijf bij onweer gewoon binnen en sluit ramen en deuren. Want bliksem blijkt ook dol op tocht te zijn en komt dan bij wat oudere huizen via de schoorsteen binnen. Een gewaarschuwd man/vrouw …

Advertenties

Posted 28/06/2014 by ambijans in Algemeen